1. Tổng quan về Nghị định 174/2016/NĐ-CP
Nghị định 174/2016/NĐ-CP ban hành ngày 30/12/2016, quy định chi tiết một số điều của Luật Kế toán về:
- Nội dung công tác kế toán.
- Tổ chức bộ máy kế toán và người làm kế toán.
- Hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán.
- Cung cấp dịch vụ kế toán qua biên giới.
Đây là văn bản pháp lý bắt buộc áp dụng đối với mọi loại hình doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các đơn vị hành sự nghiệp tại Việt Nam.
2. Quy định về tổ chức bộ máy kế toán (Điều 18)
Theo Nghị định 174, mọi đơn vị kế toán đều phải tổ chức bộ máy kế toán. Tuy nhiên, tùy vào quy mô mà doanh nghiệp có thể lựa chọn:
- Thành lập phòng/ban kế toán riêng biệt.
- Thuê dịch vụ kế toán từ các doanh nghiệp/hộ kinh doanh dịch vụ kế toán có đủ điều kiện hành nghề.
Chuyên gia Centax lưu ý: Doanh nghiệp siêu nhỏ (theo quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa) được phép bố trí người phụ trách kế toán mà không bắt buộc phải có Kế toán trưởng ngay lập tức.
3. Tiêu chuẩn và Điều kiện bổ nhiệm Kế toán trưởng (Điều 21)
Đây là phần “nóng” nhất vì liên quan trực tiếp đến tính hợp pháp của các chữ ký trên báo cáo tài chính. Một Kế toán trưởng phải thỏa mãn:
- Chuyên môn: Có bằng tốt nghiệp đại học trở lên chuyên ngành kế toán, kiểm toán, tài chính (đối với đơn vị cấp tỉnh/trung ương) hoặc trung cấp trở lên (đối với đơn vị khác).
- Kinh nghiệm: Có thời gian công tác thực tế ít nhất là 02 năm (đối với người có bằng đại học) hoặc 03 năm (đối với người có bằng trung cấp/cao đẳng).
- Chứng chỉ: Bắt buộc phải có Chứng chỉ bồi dưỡng Kế toán trưởng.
4. Chứng từ kế toán và Chữ ký số trong kỷ nguyên mới
Nghị định 174 đã đặt nền móng cho kế toán điện tử tại Điều 5 và Điều 6. Trong bối cảnh năm 2025, kế toán cần đặc biệt chú ý:1
- Chứng từ điện tử: Phải có đầy đủ chữ ký số và đ2ược lưu trữ theo phương thức đảm bảo tính toàn vẹn, không bị thay đổi.
- Hủy chứng từ: Việc tiêu hủy chứng từ kế toán hết thời hạn lưu trữ phải lập Hội đồng và biên bản theo đúng quy trình tại Điều 16.
- Lưu trữ: Thời hạn lưu trữ chứng từ thường là 5 năm, 10 năm hoặc vĩnh viễn tùy loại.
5. Những hành vi bị nghiêm cấm và Rủi ro pháp lý
Tại CenTax, chúng tôi thường xuyên cảnh báo các doanh nghiệp về các lỗi vi phạm Nghị định 174 dẫn đến bị xử phạt hành chính theo Nghị định 41/2018/NĐ-CP:
- Thuê người không đủ điều kiện: Sử dụng người làm kế toán hoặc kế toán trưởng không có chứng chỉ bồi dưỡng hoặc chưa đủ số năm kinh nghiệm.
- Xung đột lợi ích: Bổ nhiệm cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh chị em ruột của người quản lý doanh nghiệp làm kế toán trưởng (Điều 19).
- Ký hộ, ký khống: Chữ ký trên chứng từ kế toán không khớp với chữ ký đã đăng ký hoặc không đúng thẩm quyền.
| Đối tượng | Hình thức tổ chức kế toán | Yêu cầu Kế toán trưởng |
| Doanh nghiệp lớn | Phải có phòng kế toán | Bắt buộc |
| Doanh nghiệp SMEs | Có thể thuê dịch vụ | Bắt buộc (hoặc phụ trách kế toán tối đa 12 tháng) |
| Doanh nghiệp siêu nhỏ | Bố trí người làm kế toán | Không bắt buộc |
Nghị định 174/2016/NĐ-CP là văn bản pháp lý “gối đầu giường” để đảm bảo tính minh bạch và chuẩn mực cho hệ thống tài chính doanh nghiệp. Năm 2025, với sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan Thuế và Bộ Tài chính qua dữ liệu điện tử, việc tuân thủ đúng Nghị định 174 là cách tốt nhất để bảo vệ doanh nghiệp bền vững.