Bạn đang có ý định thành lập doanh nghiệp để giải quyết các vấn đề về môi trường, giáo dục hay hỗ trợ cộng đồng? Mô hình Doanh nghiệp xã hội chính là lựa chọn tối ưu. Tuy nhiên, đi kèm với những ưu đãi đặc thù là các quy định chặt chẽ về sử dụng lợi nhuận và huy động vốn. Hãy cùng chuyên gia Centax tìm hiểu chi tiết quyền và nghĩa vụ của DNXH theo Luật Doanh nghiệp 2020 và các cập nhật mới nhất năm 2025.
1. Doanh nghiệp xã hội là gì? 03 Tiêu chí bắt buộc
Theo Điều 10 Luật Doanh nghiệp 2020, một tổ chức chỉ được công nhận là Doanh nghiệp xã hội khi đáp ứng đồng thời 3 tiêu chí:
- Đăng ký thành lập: Theo quy định của Luật Doanh nghiệp (có thể là Công ty TNHH, Cổ phần, Hợp danh hoặc Doanh nghiệp tư nhân).
- Mục tiêu cộng đồng: Hoạt động nhằm giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường vì lợi ích cộng đồng.
- Tái đầu tư lợi nhuận: Sử dụng ít nhất 51% tổng lợi nhuận sau thuế hằng năm để tái đầu tư thực hiện mục tiêu đã đăng ký.
2. Quyền lợi đặc thù của Doanh nghiệp xã hội
Bên cạnh các quyền kinh doanh thông thường như tự do chọn ngành nghề, tìm kiếm thị trường, DNXH còn được hưởng các đặc quyền (Điều 10):
- Huy động và nhận tài trợ: Được phép nhận tài trợ từ cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ (NGO) trong và ngoài nước để bù đắp chi phí quản lý và hoạt động.
- Ưu đãi cấp phép: Chủ sở hữu và người quản lý được tạo điều kiện thuận lợi trong việc cấp các loại giấy phép, chứng chỉ hành nghề.
- Hỗ trợ từ Nhà nước: Được ưu tiên tham gia các dự án công, các gói hỗ trợ phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.
- Ưu đãi Thuế (Cập nhật 2025): Theo Luật Thuế TNDN 2025 (67/2025/QH15), các DNXH thực hiện xã hội hóa có thể được hưởng thuế suất ưu đãi 15% – 17% hoặc miễn giảm thuế có thời hạn tùy theo lĩnh vực.
3. Nghĩa vụ “kép” của Doanh nghiệp xã hội
DNXH phải tuân thủ cả nghĩa vụ chung của doanh nghiệp (Điều 8) và các nghĩa vụ riêng biệt:
- Duy trì mục tiêu cam kết: Phải thực hiện đúng mục tiêu xã hội/môi trường và tỷ lệ tái đầu tư 51% xuyên suốt quá trình hoạt động.
- Sử dụng vốn tài trợ đúng mục đích: Tuyệt đối không dùng nguồn tài trợ cho các mục đích khác ngoài giải quyết vấn đề xã hội và bù đắp chi phí vận hành.
- Báo cáo định kỳ: Khi nhận tài trợ, doanh nghiệp phải báo cáo hàng năm cho cơ quan có thẩm quyền về tình hình tiếp nhận và sử dụng nguồn vốn này.
- Thông báo khi thay đổi: Phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký kinh doanh nếu chấm dứt mục tiêu xã hội hoặc không đảm bảo tỷ lệ tái đầu tư lợi nhuận.
Chuyên gia CenTax lưu ý: Nếu giải thể, số dư tài sản từ nguồn tài trợ phải được trả lại cho bên tài trợ hoặc chuyển cho các DNXH khác có cùng mục tiêu.
4. Những thay đổi quan trọng trong năm 2025 (Luật 76/2025/QH15)
Kể từ tháng 7/2025, quy trình quản lý DNXH có một số điểm mới theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP:
- Số hóa hồ sơ: Toàn bộ cam kết thực hiện mục tiêu xã hội được thực hiện qua cổng thông tin quốc gia, giúp minh bạch hóa với các nhà tài trợ.
- Kiểm soát hậu kiểm: Cơ quan quản lý sẽ tăng cường thanh tra việc thực hiện cam kết 51% lợi nhuận để tránh tình trạng “trục lợi” danh nghĩa doanh nghiệp xã hội.
Hành nghề Doanh nghiệp xã hội đòi hỏi sự cân bằng giữa bài toán kinh doanh và trách nhiệm cộng đồng. Việc nắm vững các quyền và nghĩa vụ này không chỉ giúp doanh nghiệp vận hành an toàn mà còn tạo dựng niềm tin tuyệt đối với các nhà đầu tư và tổ chức quốc tế.
Tải xuống: Mẫu bản cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường mới nhất 2025